Endometriozis
Bu sayfa, Kadın Doğum 2026 yılı rehberleri baz alınarak güncellenmiştir.
Endometriozis, rahim içini döşeyen dokuya benzer hücrelerin rahim dışında büyümesiyle ortaya çıkan kronik bir jinekolojik hastalıktır. Ankara'da üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde onunu etkileyen bu hastalık; şiddetli ağrı, düzensiz kanamalar ve kısırlık başta olmak üzere pek çok şikâyete yol açabilir. Doğru tanı ve kişiye özel tedaviyle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
Endometriozis Nedir?
Endometriozis, her adet döngüsünde hormonal uyarıya yanıt veren endometrial dokunun rahim dışında — yumurtalıklar, fallop tüpleri, bağırsaklar veya mesane gibi bölgelerde — yerleşmesidir. Bu doku her ay kalınlaşır ve kanar; ancak kan vücuttan çıkamaz. Bunun sonucunda kronik iltihaplanma, yapışıklık ve kist oluşumu gelişir.
Endometriozis Belirtileri Nelerdir?
Şikâyetlerin şiddeti kişiden kişiye farklılık gösterir; hastalığın evresiyle her zaman paralel seyretmez.
En sık görülen belirtiler şunlardır: adet döneminde ağrıkesiciye yanıt vermeyen, günlük yaşamı kısıtlayan şiddetli karın ve bel ağrısı; adet dışında da süren kronik pelvik ağrı; cinsel ilişki sırasında veya sonrasında derin ağrı; özellikle adet döneminde ağrılı dışkılama ya da ağrılı idrara çıkma; normalden yoğun veya uzun süren adet kanamaları; ve gebelik güçlüğü.
Şiddetli adet ağrısını "normal" saymak, tanının ortalama 7-10 yıl gecikmesinin başlıca nedenidir. Şikâyetler günlük yaşamı etkiliyorsa mutlaka değerlendirme yaptırılmalıdır.
Endometriozis Neden Olur?
Hastalığın tek bir nedeni yoktur; birkaç mekanizmanın bir arada rol oynadığı düşünülmektedir.
En yaygın kabul gören teori retrograd menstrüasyondur: adet kanının bir bölümünün fallop tüpleri aracılığıyla karın boşluğuna geri akması ve endometrial hücrelerin orada yerleşip büyümesidir. Bağışıklık sistemi bu hücreleri yok edemeyince hastalık yerleşir.
Genetik yatkınlık önemli bir risk faktörüdür; annesi veya kız kardeşi endometriozis olan kadınlarda hastalık görülme riski altı ila dokuz kat daha fazladır. Endometriozis aynı zamanda östrojene bağımlı bir hastalıktır; bu nedenle üreme çağında aktiftir ve menopoz sonrası geriler.
Endometriozis Evreleri
Amerikan Üreme Tıbbı Derneği sınıflamasına göre dört evre tanımlanmaktadır. Evre 1 (minimal) birkaç yüzeyel odaktan ibaretken, Evre 4 (ağır) yaygın yapışıklıkları, büyük endometriomaları ve bağırsak ya da mesane tutulumunu kapsar. Belirtierin şiddeti evre ile orantılı olmayabilir; hafif evrede şiddetli ağrı, ileri evrede neredeyse belirti olmaksızın seyredebilir.
Endometriozis Tanısı
Tanı süreci ayrıntılı öykü ve jinekolojik muayeneyle başlar. Transvajinal ultrasonografi, özellikle çikolata kistlerinin (endometrioma) saptanmasında değerli ilk adımdır. Derin infiltratif endometriozis şüphesinde manyetik rezonans görüntüleme daha ayrıntılı bilgi sağlar. CA-125 kan testi tek başına tanı koydurucı değildir; diğer bulgularla birlikte destekleyici olarak kullanılır.
Kesin tanı laparoskopi ile konur. Bu yöntemde karına küçük kesiler açılarak kamera ile karın boşluğu incelenir; şüpheli odaklardan biyopsi alınabilir. Laparoskopi aynı zamanda tedavi amacıyla da kullanılır.
Endometriozis Tedavisi
Tedavi; hastalığın evresine, şikâyetlerin ağırlığına, yaşa ve gebelik planına göre kişiselleştirilir.
Medikal tedavide ilk basamak nonsteroid antiinflamatuar ilaçlardır. Hormonal tedaviler — kombine doğum kontrol hapları, progestinler veya GnRH analogları — endometrial dokunun büyümesini baskılar ve ağrıyı önemli ölçüde azaltır. Bu ilaçlar hastalığı ortadan kaldırmaz; şikâyetleri yönetir ve ilerlemeyi yavaşlatır.
Laparoskopik cerrahi, hem ağrı tedavisinde hem de doğurganlığın korunmasında etkilidir. Endometriozis odakları ve yapışıklıklar temizlenir, çikolata kistleri çıkarılır. Minimal invaziv bu yöntemle çoğu hasta birkaç gün içinde günlük yaşantısına döner.
Çikolata kisti operasyonu planlanıyorsa over rezervi (AMH düzeyi) önceden değerlendirilmelidir; cerrahi, sağlıklı yumurtalık dokusunu etkileyebilir. Her endometrioma mutlaka ameliyat gerektirmez; karar boyut, semptom ve gebelik planı birlikte değerlendirilerek verilir.
Endometriozis ve Gebelik
Endometriozis tanısı almak gebeliği imkânsız kılmaz. Evre 1-2 hastalığı olan kadınların büyük çoğunluğu doğal yolla gebe kalabilir. Evre 3-4'te tuba yapışıklıkları ve azalmış over rezervi nedeniyle yardımcı üreme teknikleri gerekebilir.
Kısırlık şikâyeti varsa öncelikle over rezervinin ve tuba açıklığının değerlendirilmesi gerekir. Bu bulgulara göre laparoskopik cerrahi, IUI veya IVF planlanır. Zaman kaybı over rezervini olumsuz etkileyebileceğinden değerlendirme geciktirilmemelidir.
Sık Sorulan Sorular
Endometriozis kendiliğinden geçer mi? Geçmez. Menopoz sonrası östrojen düşüşüyle belirtiler azalır; ancak üreme çağında tedavi edilmezse ilerleyebilir.
Endometriozis ultrasonla görülür mü? Çikolata kistleri transvajinal ultrasonla güvenilir biçimde tespit edilir. Küçük periton implantları veya derin infiltratif odaklar ultrasonla görülmeyebilir; kesin tanı laparoskopi gerektirir.
Endometriozis ameliyatı zorunlu mu? Her vakada zorunlu değildir. Endometrioma varlığı, ilaç tedavisine yanıtsız şiddetli ağrı veya infertilite durumlarında laparoskopik cerrahi önerilebilir.
Çikolata kisti ile endometriozis aynı şey midir? Çikolata kisti, endometriozis dokusunun yumurtalık içinde oluşturduğu kist türüdür; endometriozisın bir komplikasyonudur.
Ameliyat sonrası nüks olur mu? Olabilir. Beş yıllık nüks oranı yüzde 20-40 arasındadır. Ameliyat sonrası hormonal baskılama bu riski belirgin ölçüde azaltır.
Endometriozis genetik midir? Ailede birinci derece akrabada endometriozis öyküsü olan kadınlarda hastalık riski altı ila dokuz kat daha yüksektir.
Endometriozis kansere dönüşür mü? Dönüşme riski çok düşüktür, yüzde birden azdır. Ancak endometriomalar düzenli takip gerektiren lezyonlardır.
Ankara'da endometriozis tedavisi için nereye başvurabilirim? Op. Dr. Erdal Şeker, Ankara Çankaya'daki kliniğinde endometriozis tanı ve tedavisi sunmaktadır. Transvajinal ultrason, AMH ölçümü ve laparoskopik cerrahi planlaması aynı çatı altında gerçekleştirilmektedir. Randevu için 0553 557 91 03 numaralı hat aranabilir.