Preeklampsi Nedir? Tanı, Riskler ve Gebelik Takibi – Ankara
Preeklampsi, genellikle gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkan, yüksek tansiyonla birlikte anne organlarını ve/veya plasentanın işlevini etkileyebilen bir gebelik hastalığıdır. Halk arasında gebelik zehirlenmesi olarak da bilinir.
Preeklampsi yalnızca “gebelikte tansiyon yükselmesi” değildir. Böbrekler, karaciğer, kan sistemi, beyin, akciğerler ve plasenta etkilenebilir. Bazı gebelerde idrarda protein kaçağı görülürken bazı hastalarda proteinüri olmadan da preeklampsi gelişebilir.
Kısa cevap: Gebeliğin 20. haftasından sonra yeni başlayan yüksek tansiyona proteinüri veya anne organlarında/plasentada etkilenme bulgularının eşlik etmesi preeklampsiyi düşündürür. Hastalığın erken tanınması önemlidir çünkü bazı olgular kısa sürede ilerleyebilir.
Ankara’da Preeklampsi Değerlendirmesi ve Perinatoloji Takibi
Preeklampsi şüphesinde yalnızca tansiyon değerine bakmak yeterli değildir.
Ankara'daki kliniğimde preeklampsi açısından değerlendirdiğim gebelerde gereksinime göre;
- Tansiyon seyri,
- Önceki gebelik öyküsü,
- Anne adayının mevcut hastalıkları,
- Kan ve idrar testleri,
- Bebeğin büyümesi,
- Amniyon sıvısı,
- Uterin arter ve fetal Doppler bulguları,
- Gebelik haftası
birlikte değerlendirilir.
Amaç yalnızca “Preeklampsi var mı?” sorusunu yanıtlamak değildir. Aynı zamanda hastalığın anne ve bebeği etkileyip etkilemediğini, gebeliğin ne sıklıkta izlenmesi gerektiğini ve gerektiğinde doğum zamanlamasını belirlemek gerekir.
Preeklampsi Nedir?
Preeklampsi çoğunlukla 20. gebelik haftasından sonra gelişir.
Temel özellik yeni başlayan hipertansiyondur. Buna aşağıdakilerden biri veya birkaçı eşlik edebilir:
- İdrarda protein kaçağı
- Trombosit sayısında düşme
- Böbrek fonksiyonlarında bozulma
- Karaciğer etkilenmesi
- Şiddetli ve açıklanamayan baş ağrısı veya görme bozukluğu
- Akciğer ödemi
- Plasentanın işlev bozukluğu ve fetal büyüme kısıtlılığı
Dolayısıyla preeklampsi yalnızca tansiyon hastalığı değil, gebelikte birden fazla sistemi etkileyebilen bir durumdur.
Preeklampsi ile Gebelikte Hipertansiyon Aynı Şey midir?
Hayır.
Gebeliğin 20. haftasından sonra başlayan yüksek tansiyona proteinüri veya preeklampsiyle ilişkili organ etkilenmesi eşlik etmiyorsa gestasyonel hipertansiyon düşünülebilir.
Preeklampside ise yüksek tansiyona proteinüri ve/veya anne organlarında ya da uteroplasental işlevde bozulma eşlik eder.
Gestasyonel hipertansiyonu bulunan bazı gebelerde daha sonra preeklampsi gelişebileceği için takip önemlidir.
Gebelikte tansiyon kaç olmalı, 140/90 ne anlama gelir ve evde tansiyon nasıl takip edilir? gibi konuları ayrı Gebelikte Hipertansiyon sayfasında ayrıntılı olarak ele alıyorum.
Preeklampsi Tanısı İçin İdrarda Protein Şart mı?
Hayır.
Bu, preeklampsi konusunda hastaların en sık karıştırdığı noktalardan biridir.
İdrarda protein kaçağı önemli bir bulgudur. Ancak proteinüri bulunmaması preeklampsiyi tamamen dışlamaz.
Yeni başlayan hipertansiyonla birlikte böbrek, karaciğer, trombositler, beyin veya akciğerlerle ilişkili belirli organ etkilenmeleri varsa proteinüri olmadan da preeklampsi tanısı gündeme gelebilir.
Gebelikte proteinüri ve idrarda protein değerlerini ayrı Gebelikte İdrarda Protein Kaçağı sayfasında ayrıntılı olarak ele alıyorum.
Preeklampsi Kaçıncı Haftada Başlar?
Preeklampsi tipik olarak gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkar.
Başlangıç zamanına göre klinikte sıklıkla:
- 34. haftadan önce: erken başlangıçlı preeklampsi
- 34. hafta ve sonrasında: geç başlangıçlı preeklampsi
şeklinde tanımlanır.
Erken başlangıçlı preeklampside plasental işlev bozukluğu ve fetal büyüme kısıtlılığı daha sık görülebilir. Ancak geç başlangıçlı preeklampsi de şiddetli seyredebilir.
Preeklampsi Belirtileri Nelerdir?
Preeklampsi bazen hiçbir belirti vermeden rutin gebelik kontrolünde saptanabilir.
Ortaya çıkabilecek önemli belirtiler arasında:
- Geçmeyen şiddetli baş ağrısı
- Bulanık görme veya ışık çakması
- Sağ üst karında veya mide üzerinde ağrı
- Ani nefes darlığı
- Yüz ve ellerde ani şişme
- Genel durumda belirgin kötüleşme
- İdrar miktarında azalma
bulunabilir.
NICE; şiddetli baş ağrısı, görme sorunları, kaburgaların altında şiddetli ağrı, kusma ve yüz, el veya ayaklarda ani şişlik geliştiğinde hızlı değerlendirme önermektedir.
160/110 mmHg veya üzerinde tansiyon, nöbet, ciddi nefes darlığı veya belirgin nörolojik belirtilerde rutin muayene randevusu beklenmemelidir.
Baş ağrısı, şişlik ve hastaların “gebelik zehirlenmesi belirtileri” olarak aradığı diğer bulguları ayrı Gebelik Zehirlenmesi sayfasında daha ayrıntılı anlatıyorum.
Preeklampsi Neden Olur?
Preeklampsinin tek bir nedeni yoktur.
Hastalığın gelişiminde plasentanın oluşumu, rahim damarlarının gebeliğe uyumu, plasentaya giden kan akımı ve anne damar sisteminin buna verdiği yanıt önemli rol oynar.
Bazı gebelerde plasentaya giden damarların gebeliğe uyumu yeterli olmaz. Bunun sonucunda plasenta ve anne damar sistemi arasında karmaşık bir süreç gelişebilir.
Bu nedenle preeklampsi:
- Annenin yaptığı bir hatadan,
- Belirli bir yiyecekten,
- Bebeğin anneyi “zehirlemesinden”
kaynaklanmaz.
Kimlerde Preeklampsi Riski Daha Yüksektir?
Preeklampsi herhangi bir gebede gelişebilir. Ancak bazı gebelerde risk daha yüksektir.
Önemli risk faktörleri arasında:
- Önceki gebelikte hipertansif hastalık veya preeklampsi
- Kronik hipertansiyon
- Kronik böbrek hastalığı
- Tip 1 veya tip 2 diyabet
- Sistemik lupus veya antifosfolipid sendromu
- İlk gebelik
- İleri anne yaşı
- Obezite
- Ailede preeklampsi öyküsü
- Çoğul gebelik
- Gebelikler arasında uzun süre bulunması
yer alır.
NICE, kronik hipertansiyon, böbrek hastalığı, diyabet, otoimmün hastalıklar ve önceki hipertansif gebelik hastalığını yüksek risk faktörleri arasında; ilk gebelik, 40 yaş ve üzeri anne yaşı, BMI ≥35 kg/m², aile öyküsü ve çoğul gebelik gibi durumları orta risk faktörleri arasında değerlendirmektedir.
Risk faktörü bulunması preeklampsi mutlaka gelişecek anlamına gelmez.
Preeklampsi Riski Gebeliğin İlk Aylarında Belirlenebilir mi?
Bazı gebelerde ilk trimesterde preeklampsi açısından risk değerlendirmesi yapılabilir.
Risk değerlendirmesinde kullanılan yönteme göre:
- Anne özellikleri ve tıbbi öyküsü
- Önceki gebelik öyküsü
- Ortalama arter basıncı
- Uterin arter Doppler ölçümleri
- Bazı biyokimyasal belirteçler
birlikte değerlendirilebilir.
Bu değerlendirme preeklampsi tanısı koymaz. Amaç özellikle erken başlangıçlı preeklampsi açısından yüksek riskli gebeleri belirleyerek uygun takip ve koruyucu yaklaşımı planlamaktır.
Preeklampsi Tanısı Nasıl Konur?
Preeklampsiyi gösteren tek bir kan testi veya ultrason yoktur.
Tanıda anne adayının klinik bulguları ve test sonuçları birlikte değerlendirilir.
Tansiyon
Gebeliğin 20. haftasından sonra yeni başlayan 140/90 mmHg veya üzerindeki kan basıncı hipertansiyon açısından değerlendirme gerektirir.
160/110 mmHg veya üzerindeki değerler şiddetli hipertansiyon aralığındadır.
Ölçüm tekniği ve yüksek değerin klinik koşullara uygun şekilde doğrulanması önemlidir.
İdrarda protein
Proteinüri değerlendirmesinde spot protein/kreatinin oranı veya uygun durumlarda 24 saatlik idrar kullanılabilir.
Tek başına idrar çubuğunda protein görülmesi bütün klinik tabloyu açıklamaz.
Kan testleri
Hastanın durumuna göre:
- Trombosit
- Kreatinin
- AST ve ALT
- Hemoliz açısından gerekli testler
değerlendirilebilir.
Amaç yalnızca tanı koymak değil, anne organlarının etkilenip etkilenmediğini belirlemektir.
Şiddetli Özellikleri Olan Preeklampsi Nedir?
Güncel yaklaşımda yalnızca “hafif” ve “ağır” preeklampsi ayrımı yapmak yerine şiddetli özelliklerin bulunup bulunmadığı önem taşır.
Şiddetli özellikler arasında klinik duruma göre:
- Şiddetli hipertansiyon
- Trombositlerde belirgin azalma
- Karaciğer fonksiyonlarında bozulma
- Şiddetli sağ üst karın veya epigastrik ağrı
- Böbrek fonksiyonlarında bozulma
- Akciğer ödemi
- Yeni başlayan ve açıklanamayan ciddi nörolojik/görsel belirtiler
bulunabilir.
Şiddetli özelliklerin varlığı takip yerini, tedaviyi ve doğum zamanlamasını önemli ölçüde etkiler.
HELLP Sendromu Nedir?
HELLP sendromu;
- H: Hemoliz
- EL: Karaciğer enzimlerinde yükselme
- LP: Trombosit sayısında düşme
ile karakterize ciddi bir gebelik komplikasyonudur.
Sağ üst karın veya mide bölgesinde ağrı, bulantı, kusma ve genel durumda bozulmayla ortaya çıkabilir.
HELLP şüphesinde hastane değerlendirmesi gerekir.
Eklampsi Nedir?
Preeklampsi bulunan bir gebede başka bir nedenle açıklanamayan nöbet gelişmesine eklampsi denir.
Eklampsi gebelik sırasında, doğum sırasında veya doğum sonrasında ortaya çıkabilir ve obstetrik acildir.
Magnezyum sülfat, uygun hastalarda eklamptik nöbetlerin önlenmesi ve tedavisinde kullanılan temel ilaçlardan biridir. Magnezyum sülfat bir tansiyon ilacı değildir.
Preeklampside Bebek Nasıl Değerlendirilir?
Preeklampsi yalnızca anneyi değil, plasentayı ve dolayısıyla bebeği de etkileyebilir.
Perinatoloji değerlendirmesinde gereksinime göre:
- Fetal büyüme
- Tahmini fetal ağırlık
- Büyümenin zaman içindeki seyri
- Amniyon sıvısı
- Umbilikal arter ve gerekli diğer fetal Dopplerler
- NST
- Biyofizik profil
değerlendirilebilir.
Özellikle erken başlangıçlı preeklampside fetal büyüme kısıtlılığı ve plasental dolaşım bozukluğu açısından takip önem kazanır.
Doppler Ultrason Preeklampside Neden Önemlidir?
Doppler ultrason anneye tek başına preeklampsi tanısı koymaz.
Ancak özellikle plasental işlev bozukluğu ve fetal büyüme kısıtlılığı bulunan gebeliklerde bebeğin dolaşımının değerlendirilmesine yardımcı olur.
Hangi damarlara ne sıklıkta bakılacağı gebelik haftasına, bebeğin büyümesine ve klinik tabloya göre belirlenir.
Preeklampsi Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavi bütün hastalarda aynı değildir.
Yönetimi belirleyen başlıca faktörler:
- Gebelik haftası
- Tansiyon düzeyi
- Şiddetli özelliklerin bulunup bulunmaması
- Anne organlarının durumu
- Bebeğin büyümesi
- Doppler ve fetal iyilik bulguları
dır.
Tedavide uygun hastalarda tansiyon ilaçları kullanılabilir. Şiddetli özelliklerin bulunduğu seçilmiş hastalarda nöbetten korunmak amacıyla magnezyum sülfat gerekebilir.
Erken doğum ihtimali bulunan uygun gebelik haftalarında antenatal kortikosteroid uygulanabilir.
Ancak anne veya bebeğin acil doğum gerektirdiği durumda yalnızca steroid kürünü tamamlamak amacıyla güvenli olmayan bir bekleme yapılmaz.
Preeklampsinin Kesin Tedavisi Doğum mudur?
Plasentanın doğması hastalığın temel kaynağını ortadan kaldırır. Bununla birlikte preeklampsi tanısı konduğu anda her hastanın hemen doğurtulması gerekmez.
Doğum zamanlaması anne ve bebeğin birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir.
Şiddetli özellik bulunmayan stabil preeklampside gebeliğin belirli bir haftaya kadar yakın takiple sürdürülmesi mümkün olabilir.
Kontrol edilemeyen şiddetli hipertansiyon, eklampsi, akciğer ödemi, ilerleyen organ bozukluğu, plasenta ayrılması veya fetal durumun bozulması gibi durumlarda ise daha erken doğum gerekebilir.
Preeklampsi Sezaryen Gerektirir mi?
Preeklampsi tek başına zorunlu sezaryen nedeni değildir.
Anne ve bebeğin durumu uygunsa vajinal doğum mümkün olabilir.
Doğum şekli;
- Gebelik haftası,
- Bebeğin durumu,
- Bebeğin pozisyonu,
- Rahim ağzının durumu,
- Önceki doğumlar,
- Doğumun ne kadar hızlı gerçekleştirilmesi gerektiği
gibi obstetrik faktörlere göre belirlenir.
Aspirin Preeklampsiyi Önler mi?
Preeklampsi açısından riskli bazı gebelerde düşük doz aspirin hastalık riskini azaltmak amacıyla kullanılabilir.
Ancak aspirin bütün gebelere rutin olarak başlanmaz.
NICE, en az bir yüksek risk faktörü veya birden fazla orta risk faktörü bulunan gebelerde 12. haftadan doğuma kadar 75–150 mg/gün aspirin önermektedir.
Hangi hastanın aspirin kullanması gerektiği ve uygun doz, kişinin risk faktörleri ve klinik özellikleri değerlendirilerek belirlenmelidir.
Kendi kendine aspirin başlanmamalı veya kesilmemelidir.
Preeklampsiyi Önlemek İçin Tuz Kesilmeli mi?
Preeklampsiyi önlemek amacıyla gebelikte özel olarak tuzu tamamen kesmek önerilen bir yaklaşım değildir.
Benzer şekilde rutin yatak istirahati de preeklampsiyi önleyen standart bir tedavi değildir. NICE, yalnızca hipertansif gebelik hastalıklarını önlemek amacıyla tuz kısıtlamasını önermemekte; istirahat, egzersiz ve çalışma konusunda riskli gebelere genel sağlıklı gebelik önerilerinden farklı rutin tavsiyeler verilmesini gerekli görmemektedir.
Doğumdan Sonra Preeklampsi Devam Eder mi?
Evet.
Doğumla plasenta ayrılmış olsa da tansiyon ve diğer bulgular hemen normale dönmeyebilir.
Bazı kadınlarda doğumdan sonra:
- Tansiyon yüksekliği devam edebilir,
- Antihipertansif tedavi gerekebilir,
- Kan testlerinde bozukluk sürebilir,
- Baş ağrısı veya görme belirtileri gelişebilir.
Preeklampsi ilk kez doğumdan sonra da ortaya çıkabilir.
Bu nedenle doğum sonrası dönem de hastalığın yönetiminin bir parçasıdır.
Preeklampsi Geçirenlerde Sonraki Gebelik Nasıl Planlanır?
Daha önce preeklampsi geçiren kadınlarda sonraki gebelikte risk artabilir.
Yeni gebelik planlanırken özellikle:
- Önceki preeklampsinin başladığı hafta
- Doğum haftası
- Hastalığın şiddeti
- Fetal büyüme kısıtlılığı olup olmadığı
- Kronik hipertansiyon
- Böbrek hastalığı
- Diyabet
- Kullanılan ilaçlar
değerlendirilmelidir.
Sonraki gebelikte erken dönemde risk değerlendirmesi ve uygun hastalarda koruyucu tedavinin planlanması önemlidir.
Preeklampsi Sonrası Uzun Dönem Takip Gerekir mi?
Evet.
Preeklampsi öyküsü ilerleyen yıllarda kronik hipertansiyon ve kardiyovasküler hastalık riskinin arttığını gösteren önemli bir sağlık göstergesidir.
Bu nedenle gebelik bittikten sonra da tansiyon ve genel kardiyovasküler risk faktörlerinin uygun aralıklarla değerlendirilmesi önem taşır.
Ankara’da Preeklampsi Takibinde Ne Yapıyorum?
Preeklampsi veya preeklampsi riski bulunan gebelerde takip planını hastanın bireysel durumuna göre oluşturuyorum.
Ankara'daki kliniğimde gereksinime göre:
- Preeklampsi risk değerlendirmesi
- Tansiyon seyri ve mevcut sonuçların değerlendirilmesi
- Uterin arter Doppler incelemesi
- Fetal büyüme ultrasonu
- Amniyon sıvısı değerlendirmesi
- Umbilikal arter ve gerekli fetal Doppler incelemeleri
- Fetal büyümenin seri takibi
- Doğum zamanlamasının planlanması
yapılabilir.
Özellikle erken başlangıçlı preeklampsi, fetal büyüme kısıtlılığı veya şiddetli özelliklerin bulunduğu gebeliklerde anne ve bebeğin birlikte değerlendirilmesi önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Preeklampsi sadece yüksek tansiyon mudur?
Hayır. Preeklampsi yüksek tansiyona ek olarak anne organlarını veya uteroplasental işlevi etkileyebilen sistemik bir gebelik hastalığıdır.
İdrarda protein yoksa preeklampsi olmaz mı?
Hayır. Proteinüri önemli bir bulgudur ancak her preeklampsi hastasında bulunması zorunlu değildir.
Preeklampsi ultrasonda görülür mü?
Ultrason tek başına preeklampsi tanısı koymaz. Bebeğin büyümesini, amniyon sıvısını ve plasental/fetal dolaşımın etkilenip etkilenmediğini değerlendirmede kullanılır.
Preeklampsi bebeğin gelişimini etkiler mi?
Etkileyebilir. Plasental işlev bozukluğu fetal büyüme kısıtlılığına yol açabilir. Ancak her preeklampsi hastasında gelişme geriliği görülmez.
Preeklampsi varsa hemen doğum gerekir mi?
Hayır. Doğum zamanı gebelik haftası, hastalığın şiddeti ve anne-bebek durumuna göre belirlenir.
Preeklampsi varsa sezaryen gerekir mi?
Hayır. Preeklampsi tek başına zorunlu sezaryen nedeni değildir.
Preeklampsi tekrarlar mı?
Önceki gebelikte preeklampsi geçirilmesi sonraki gebelikte riski artırır ancak hastalığın mutlaka tekrarlayacağı anlamına gelmez.
Preeklampsi ile gebelik zehirlenmesi aynı şey midir?
Gebelik zehirlenmesi halk arasında preeklampsi için kullanılan ifadedir. Gebelik zehirlenmesinin belirtileri ve hastaların bu konuda en sık sorduğu sorular ayrı Gebelik Zehirlenmesi sayfasında ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Sonuç
Preeklampsi, gebelikte ortaya çıkabilen basit bir tansiyon yüksekliğinden daha kapsamlı bir hastalıktır. Anne organlarını, plasentayı ve bebeğin gelişimini etkileyebilir.
Tanıda yalnızca tansiyon veya idrarda protein sonucuna bakılmaz. Gebelik haftası, tansiyon seyri, anne organlarının durumu ve bebeğin büyüme-Doppler bulguları birlikte değerlendirilmelidir.
Ankara'da preeklampsi riski veya tanısı bulunan gebelerde perinatoloji değerlendirmesinin temel amacı; anne ve bebeğin etkilenme düzeyini belirlemek, uygun takip sıklığını oluşturmak ve gerektiğinde doğum zamanlamasını doğru planlamaktır.
Şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, ciddi sağ üst karın ağrısı, nefes darlığı, nöbet veya 160/110 mmHg ve üzerindeki tansiyon gibi bulgularda rutin randevu beklenmemeli ve acil değerlendirme yapılmalıdır.
Bu sayfa, Kadın Doğum 2026 yılı rehberleri baz alınarak güncellenmiştir.
